Türkiye Cerkesleri

Erken Cumhuriyet dönemi idarecileri icin Cerkeslik hatirlanmak istenmeyen Osmanli gecmisini, Istanbul ve Ankara arasindaki ic savasi ya da hain Cerkes Ethemi animsatan bir olguydu. Diger taraftan, nüfusunun büyük bir kismi köylerde ve kirsal bölgelerde bulundugu icin Cerkeslerin tamamen asimile edilmesi ya da Türk kimliginin benimsetilmesi gerceklesmedi. Caner Yelbasi, Birinci Dünya Savasi sonrasindan Cumhuriyet dönemine uzanan ulusdevlet insa sürecinde Cerkeslerin serencamini anlatiyor. Büyük ayrisma ve kirilmalara sahne olan 1919-1920 kesitinin, bu sürecte özel bir yeri var. Padisahi ve Istanbul Hükümetini destekleyen Cerkesler - ve Kuva-yi Milliye ile Ankara Hükümetine destek veren Cerkesler... Cerkes paramiliter gücleri ile Ankara hükümeti arasinda isbirligi - ve rekabet Güclü ve saygin müttefikten hasma dönüsen Cerkes Ethem meselesi Cerkes Ethemin tasfiyesinden sonra Izmirde Yunan isgali altindaki bölgede toplanan dar katilimli Cerkes Kongresi ve büyük Cerkes cogunlugunun bu ayrilikci girisime kayitsizligi Kitap, Cumhuriyetin kurulusundan sonra da Cerkeslerle ilgili tehdit algisinin uzun süre devam ettigini anlatiyor. Bu alginin olusmasinda, gerek Cerkes Ethem tecrübesinin hafizadaki izleri ve Mustafa Kemale karsi Ittihat ve Terakki muhalefetinde bazi önde gelen Cerkeslerin yer almasi; gerek Cerkeslerin itibarli bir mevki tuttuklari eski rejimin kalintilari gibi görülmeleri, rol oynamis. Ancak zamanla, rejimin Cerkeslerle ilgili tehdit algisinin ortadan kalktigi görülüyor. Dahasi, özellikle devletin güvenlik aygitinda genis bir istihdam alani buluyorlar. Dil ve kimlik haklariyla ilgili meseleler ise ancak 1950lerden sonra kendini yavas yavas duyurmaya baslayacak Türkiye Cerkeslerinin son yüz yillik tarihi hakkinda temel basvuru kaynagi niteliginde bir eser.